Jak biostaza definiuje śmierć?

Lekarz poproszony o zdefiniowanie śmierci odpowiedziałby dziś inaczej niż jeszcze sto lat temu, a sama definicja zmieniała się co najmniej trzy razy. Zatrzymanie serca było kiedyś uznawane za ostateczny koniec, lecz później medycyna nauczyła się przywracać jego pracę. Ustanie oddechu również uznawano kiedyś za nieodwracalne, zanim opracowano respiratory. Za każdym razem, gdy medycyna zyskiwała nowe możliwości, przesuwała się granica między stanem uznawanym za martwy a stanem możliwym do odwrócenia. Ludzie, którzy według dawnej definicji zostaliby uznani za zmarłych, mogli później opuścić szpital. Biostasis wychodzi od tej obserwacji i zadaje pytanie: skoro granica wciąż się przesuwa, co właściwie wyznacza?

Szczera odpowiedź brzmi, że śmierć nigdy nie oznaczała jednego konkretnego zdarzenia fizycznego. W praktyce oznacza moment, w którym współczesna medycyna nie potrafi już przywrócić funkcji życiowych. Aby myśleć o krionice jasno, trzeba rozdzielić te różne rzeczy, które kryją się pod jednym słowem.

Śmierć to nie jedno zdarzenie, lecz kilka

Medycyna już teraz rozdziela te etapy, ponieważ nie następują one w tym samym momencie.

• Śmierć kliniczna to stan, w którym ustają krążenie krwi i oddech. Przez kilka minut uszkodzenia tkanek mogą być jeszcze odwracalne, a funkcje życiowe da się niekiedy przywrócić dzięki resuscytacji i defibrylacji. W normalnej temperaturze ciała komórki mózgu zaczynają obumierać po około pięciu minutach od utraty dopływu tlenu.
• Stwierdzenie zgonu to decyzja lekarza podjęta zgodnie z obowiązującymi kryteriami medycznymi. Jest to granica prawna i administracyjna, a nie biologiczna. Dopiero po stwierdzeniu zgonu prawo dopuszcza rozpoczęcie działań związanych z krioniką.
• Śmierć biologiczna to proces powolny: po ustaniu krążenia zachodzą stopniowe, nieodwracalne zmiany biologiczne, komórkom brakuje tlenu i energii, ich struktury ulegają uszkodzeniu, a następnie rozpoczyna się rozkład.

Definicja, która naprawdę ma znaczenie

Krionika przyjmuje węższą definicję śmierci, którą jej zwolennicy uznają za bardziej adekwatną. Z tej perspektywy ostateczna utrata człowieka nie następuje ani w chwili zatrzymania serca, ani w chwili formalnego stwierdzenia zgonu. Następuje ona wtedy, gdy bezpowrotnie zniszczona zostaje fizyczna struktura mózgu zawierająca informację, która określa tożsamość danej osoby, a więc ślady pamięci i cechy osobowości. Taki stan określa się mianem śmierci informacyjnej. Jest to kryterium bardziej rygorystyczne niż formalne stwierdzenie zgonu. Dopóki ta struktura nie została nieodwracalnie zniszczona, zwolennicy krioniki zakładają, że przyszła medycyna mogłaby ją kiedyś odczytać i naprawić. Uzasadnienie, dlaczego ochronie ma podlegać przede wszystkim struktura mózgu, przedstawiono w artykule „Pamięć, tożsamość i mózg”.

Okno krioniczne

Gdy umieścimy te definicje na osi czasu, widać okres dzielący stwierdzenie zgonu od śmierci informacyjnej. Najpierw następuje formalne stwierdzenie zgonu, a śmierć informacyjna dopiero później, niekiedy znacznie później, jeśli ciało zostało odpowiednio schłodzone. Działania związane z krioniką podejmuje się w tym okresie, nazywanym tu oknem krionicznym i pokazanym na diagramie poniżej. Po stwierdzeniu zgonu zespół dyżurny rozpoczyna chłodzenie oraz mechaniczne podtrzymywanie krążenia i wentylacji. Następnie krew zastępuje się roztworami krioprotekcyjnymi, aby jak najlepiej zabezpieczyć strukturę mózgu przed postępującym rozkładem. Roztwory te ograniczają powstawanie kryształów lodu, dzięki czemu tkanka może zostać witryfikowana, czyli przejść w stabilny, szklisty stan.

Dlatego kluczowe znaczenie ma czas. Od chwili stwierdzenia zgonu każda minuta zwłoki sprzyja dalszym uszkodzeniom komórkowym i pogarsza jakość zabezpieczenia. Z punktu widzenia ochrony tkanek procedurę należałoby rozpocząć jak najszybciej po zatrzymaniu krążenia. Ponieważ prawo wymaga wcześniejszego stwierdzenia zgonu, realistycznym celem jest maksymalne skrócenie czasu między tymi etapami.

Dlaczego zmiana ujęcia zmienia decyzję

Jeśli śmierć rozumie się jako nieodwracalną utratę informacji zapisanej w mózgu, a nie samo ustanie pracy serca, inaczej ocenia się dostępne możliwości. Pogrzeb i kremacja prowadzą do nieodwracalnego zniszczenia struktur mózgu, a więc do śmierci informacyjnej. Krioprezerwacja ma na celu zachowanie tej informacji możliwie nienaruszonej, choć możliwość jej przyszłej naprawy pozostaje niepewna. Nie trzeba mieć pewności, że przyszłe przywrócenie funkcji życiowych będzie możliwe, aby uznać, że nawet niewielka szansa jest większa niż żadna.

Dalsze informacje

• Co to jest biostaza (znana też jako krionika)?
• Co to jest SST i dlaczego jest ważny?
• Dlaczego obecnie nie jest możliwe przywrócenie funkcji życiowych?
• Podstawowy słowniczek