Obecny status prawny osoby poddanej kriokonserwacji jest znacznie łatwiejszy do określenia niż status, jaki mogłaby mieć w przyszłości.
W każdym rzeczywistym przypadku śmierć została wcześniej stwierdzona zgodnie z prawem. Kriokonserwacja rozpoczyna się dopiero po stwierdzeniu zgonu, a zatem nie wstrzymuje rejestracji zgonu ani nie tworzy tymczasowego stanu pomiędzy życiem a śmiercią.
Naprawdę trudne pytanie pojawiłoby się wtedy, gdyby przyszła medycyna przywróciła do życia osobę, której śmierć wcześniej stwierdzono zgodnie z obowiązującym prawem.
W europejskich systemach prawnych nie istnieje odrębny status prawny osoby w kriostazie
W Europie nie ma jednolitego systemu rejestracji stanu cywilnego ani jednej definicji śmierci obowiązującej we wszystkich państwach.
Przepisy i procedury stosowane w państwach Unii Europejskiej dotyczące zgonu i repatriacji odzwierciedlają tę różnorodność: każde państwo ma własne zasady rejestracji zgonu oraz przewozu szczątków ludzkich.
Szwajcarskie prawo cywilne ujmuje tę kwestię szczególnie jasno.
Artykuł 31 Szwajcarskiego Kodeksu Cywilnego stanowi, że osobowość prawna zaczyna się z chwilą żywego urodzenia i kończy ze śmiercią.
Przechowywanie w warunkach kriogenicznych nie zmienia tej zasady. W świetle obowiązującego prawa osoba przechowywana w Szwajcarii nadal jest uznawana za zmarłą.
To rozstrzygnięcie prawne jest niezależne od zagadnień naukowych omówionych w artykule „Koncepcja śmierci w biostazie”.
Śmierć prawna uruchamia jednocześnie kilka systemów
Zarejestrowanie zgonu wywołuje szereg skutków prawnych. Szczegóły różnią się w zależności od kraju, ale główne kategorie powtarzają się w całej Europie.
- Akt zgonu sporządza się zgodnie z prawem państwa, w którym zgon zostaje zarejestrowany.
- O sposobie postępowania ze zwłokami decyduje osoba lub instytucja wskazana przez właściwe prawo.
- Majątek wchodzi do spadku i podlega regułom prawa spadkowego.
- Śmierć wywołuje także skutki dotyczące małżeństwa, świadczeń, sytuacji podatkowej i umów, zgodnie z właściwymi przepisami.
- Długoterminowe przechowywanie ciała może być regulowane przez umowy oraz instytucje działające po śmierci danej osoby.
Skutki te powstają niezależnie od tego, czy przyszła medycyna umożliwi przywrócenie danej osoby do życia.
Na przykład paragraf 1922 Niemieckiego Kodeksu Cywilnego stanowi, że w chwili śmierci cały majątek osoby przechodzi na jednego lub kilku spadkobierców.
Osoby poddanej kriokonserwacji nie traktuje się zatem jako właściciela, który jedynie przejściowo nie może korzystać ze swojego majątku.
Śmierć prawna nie znosi każdej ochrony
Stwierdzenie, że osoba zmarła „nie ma żadnych praw”, byłoby nadmiernym uproszczeniem.
Osoba zmarła nie ma już zwykłej zdolności prawnej żywego człowieka. Nie może zawrzeć nowej umowy, głosować, występować przed sądem ani zarządzać instytucją.
Poszczególne europejskie porządki prawne mogą jednak nadal chronić ciało, godność, prywatność, wcześniej wyrażoną wolę oraz interesy powierzone innym osobom.
Jasnym przykładem jest Francja. Artykuł 16-1-1 Francuskiego Kodeksu Cywilnego stanowi, że poszanowanie należne ciału ludzkiemu nie ustaje ze śmiercią.
Przepis nakazuje również traktować szczątki ludzkie, w tym prochy, z szacunkiem, godnością i przyzwoitością.
Ta ochrona nie oznacza uznania osoby zmarłej za prawnie żywą. Określa jedynie granice postępowania żyjących osób i instytucji ze zwłokami.
To samo rozróżnienie ma znaczenie w biostazie. Pacjent może być prawnie uznany za zmarłego, a jego ciało może nadal podlegać ochronie oraz wiążącym ustaleniom dotyczącym opieki.
„Pacjent” to określenie wyrażające zobowiązanie, a nie status prawny
Tomorrow.bio używa słowa „pacjent”, ponieważ celem jest zachowanie ciała na potrzeby możliwej przyszłej opieki medycznej.
Określenie to wyraża zobowiązanie organizacyjne i etyczne. Nie oznacza ono, że sąd uznaje obecnie istnienie zawieszonej osobowości prawnej.
Pacjent pozostaje prawnie uznany za zmarłego, natomiast Tomorrow.bio oraz podmioty odpowiedzialne za opiekę nad pacjentem wykonują obowiązki związane z zabezpieczeniem ciała, transportem i długoterminowym przechowywaniem.
Ustalenia instytucjonalne opisano w artykule o ekosystemie Tomorrow.bio oraz w artykule o placówce długoterminowego przechowywania.
Przechowywanie w Szwajcarii nie zawiesza osobowości prawnej
Przeniesienie pacjenta do Szwajcarii zmienia podmiot odpowiedzialny za przechowywanie oraz właściwą jurysdykcję. Nie powoduje jednak uchylenia stwierdzenia zgonu dokonanego w państwie pochodzenia.
Długoterminowe przechowywanie opiera się na umowach, obowiązkach organizacyjnych, przeznaczonym na ten cel finansowaniu oraz nadzorze instytucji odpowiedzialnych za pacjenta.
Ustalenia te wiążą organizacje oraz osoby, które podejmują decyzje po śmierci pacjenta. Nie przyznają natomiast osobie zmarłej trwałej zdolności prawnej do wydawania nowych dyspozycji.
Dlatego kluczowe dokumenty powinny określać uprawnienia i obowiązki z wyprzedzeniem.
Sprostowanie stwierdzenia zgonu to nie to samo co przywrócenie do życia
Europejskie systemy prawne przewidują już sytuacje, w których osoba uznana za zmarłą zostaje później odnaleziona żywa. Te przepisy stanowią użyteczną analogię, ale rozwiązują inny problem.
Ustawa o domniemaniu śmierci z 2013 roku w Anglii i Walii pozwala High Court zmienić lub uchylić orzeczenie o uznaniu za zmarłego.
Uchylenie takiego orzeczenia nie odwraca jednak automatycznie wszystkich jego skutków.
Sekcja 6 stanowi, że orzeczenie zmieniające nie wpływa automatycznie na majątek nabyty na podstawie wcześniejszego orzeczenia. Nie przywraca również małżeństwa ani związku partnerskiego, które ustały wskutek wcześniejszego orzeczenia.
Na podstawie sekcji 7 sąd ma ograniczone uprawnienia dotyczące majątku, a transakcje dokonane w dobrej wierze podlegają ochronie.
Pokazuje to istotną zasadę. Nawet po zmianie pierwotnego orzeczenia prawo chroni osoby, które działały w zaufaniu do jego treści.
Przywrócenie do życia po kriokonserwacji rodziłoby jeszcze większe trudności prawne. Pierwotne stwierdzenie zgonu mogłoby być w pełni zgodne z prawem, a jego skutki mogłyby przez dziesięciolecia lub wieki kształtować sytuację prawną wielu osób.
Przywrócenie do życia wymagałoby nowej ścieżki prawnej
Żadna z obecnie istniejących w Europie procedur nie zapewnia kompleksowego i sprawdzonego sposobu przywrócenia statusu cywilnego po zgodnym z prawem stwierdzeniu zgonu i długoterminowej kriokonserwacji.
Kilka pytań wymagałoby odrębnych odpowiedzi:
- Tożsamość: jak połączyć lub reaktywować akty urodzenia, zgonu i inne dokumenty tożsamości?
- Zdolność prawna: kiedy osoba przywrócona do życia odzyskałaby możliwość wyrażania zgody, zawierania umów i występowania przed sądem?
- Obywatelstwo: jakie obywatelstwo i jaki status pobytowy przysługiwałyby takiej osobie?
- Majątek: jakie środki mogłyby pozostać po zgodnym z prawem przeprowadzeniu dziedziczenia i późniejszych transakcjach?
- Relacje rodzinne: co stałoby się z małżeństwami, stosunkami rodzinnymi i zobowiązaniami, na które wpłynęła śmierć tej osoby?
- Opieka: kto podejmowałby decyzje w czasie ustalania tożsamości i zdolności prawnej?
Automatyczne uznanie osoby przywróconej do życia za „tę samą osobę” nie rozwiązywałoby tych problemów.
Uznanie jej za „nową osobę” również ich nie rozwiązywałoby. Przyszli ustawodawcy i sądy musieliby opracować rozwiązania prawne dostosowane do stanu wiedzy i technologii dostępnych w tamtym czasie.
Majątek będzie najtrudniejszym zagadnieniem prawnym
Dokumenty tożsamości można by teoretycznie skorygować. Majątek przekazany spadkobiercom, sprzedany kolejnym nabywcom lub zużyty przez kolejne pokolenia prowadziłby do konfliktu interesów.
Obecne prawo spadkowe nie pozwala zachować majątku na rzecz osoby zmarłej wyłącznie dlatego, że w przyszłości można sobie wyobrazić jej przywrócenie do życia.
Dobrze ilustrują to przepisy obowiązujące w Anglii i Walii dotyczące uznania za zmarłego. Nawet poprawione orzeczenie nie unieważnia automatycznie transakcji majątkowych zawartych w dobrej wierze ani nie przywraca poprzedniego małżeństwa.
Trusty i fundacje mogą zachować środki na określone cele. Nie mogą jednak zagwarantować, że przyszły system prawny przyzna osobie przywróconej do życia prawa do majątku, które miała przed śmiercią.
Praktyczne możliwości i ograniczenia omówiono w artykule „Czy majątek można zachować na potrzeby po reanimacji?”
Co można zaplanować już teraz
Umowa nie może zachować statusu osoby żyjącej po skutecznym prawnie stwierdzeniu jej śmierci.
Może natomiast określać pożądany sposób postępowania z ciałem, wskazywać odpowiedzialne instytucje, zapewniać finansowanie jego przechowywania oraz ustanawiać obowiązki związane z długoterminową opieką.
Taka jest praktyczna rola umowy z usługodawcą, umowy o przechowywanie oraz powiązanych dokumentów. Regulują one działania osób i instytucji podejmowane po śmierci.
Tomorrow.bio koordynuje przygotowanie dokumentacji operacyjnej i transportowej wraz z lokalnymi partnerami świadczącymi usługi pogrzebowe. Członek programu przekazuje i podpisuje dokumenty wymagane w jego indywidualnej sytuacji.
Zobacz także artykuły „Jak zapewnić realizację swojej woli” oraz „Ryzyka regulacyjne i szare strefy prawne”.
Z perspektywy nauki kluczowe znaczenie ma zachowanie struktury biologicznej. Z perspektywy prawa decydujące są skutki prawidłowo stwierdzonego zgonu.
Żadna z tych perspektyw nie przesądza ani o powodzeniu przyszłego przywrócenia do życia, ani o tym, jak powinny reagować przyszłe europejskie systemy prawne.
Ten artykuł ma charakter ogólnej informacji edukacyjnej, a nie porady prawnej.
W skrócie: Obowiązujące przepisy uznają osobę poddaną kriokonserwacji za zmarłą, a jednocześnie regulują postępowanie z jej ciałem, majątkiem i długoterminową opieką. Ewentualne przyszłe przywrócenie do życia wymagałoby nowych rozwiązań prawnych.
Narzędzie praktyczne w szczegółach
Interaktywne narzędzie pomaga zbadać pytanie poruszone w tym artykule.
Wczytywanie narzędzia interaktywnego...
Dalsze lektury